Het banksaldo blijft over. Maar wat stelt dat getal eigenlijk voor?
Kies één antwoordKlik op A, B of C. Je mag altijd opnieuw kiezen.
DE GELDMACHINE
Begrijp geld. Begrijp het systeem.PUBLIEK DOSSIER · GM 001 · EUROGEBIED
Een interactieve ontdekkingsreis
Je gebruikt elke dag geld.
Maar weet je eigenlijk wat het is?
Volg één euro door het financiële systeem en ontdek hoe banken, krediet, rente en inflatie samenhangen.
Zo werkt het
Begin bij de eerste vraag ↓- 1Scroll rustig
- 2Kies of klik
- 3Bekijk wat verandert
01
Wat is geld?
Welke van deze drie zou jij geld noemen?
EUROSYSTEEMGM 000050
€50
50PUBLIEK GELDBMIJN BANK
Beschikbaar saldo€ 50,00Betaalrekening•• 1842
DE BUURTWINKEL€ 50TEGOEDBON
ALLEEN HIER▥ ▥ ▥ ▥
BEPERKT BRUIKBAARJij kunt het uitgeven. De bank moet het voor jou beschikbaar houden.
Waar staat die
€2.500 eigenlijk?
Hetzelfde bedrag, bekeken vanuit jou én vanuit de bank.
02
Je bankrekening
Waar staat die €2.500 eigenlijk?
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Dat roept een preciezere vraag op: wat belooft een commerciële bank eigenlijk wanneer er €2.500 in je app staat?
Om dat te begrijpen, bekijken we hetzelfde saldo tegelijk vanuit jou én vanuit de bank.Kies één antwoordKlik op A, B of C. Je mag altijd opnieuw kiezen.
Wat zie je in je bank-app?
9:41● ●●
BMIJN BANK
•• 1842Beschikbaar saldo€ 2.500,00Betaalrekening
↑Overboeken↓Ontvangen•••Meer
Vandaag
SSupermarkt− € 34,20
LLisa+ € 100,00
DEZELFDE REKENING€ 2.500
VOOR JOUBEZITJij kunt het uitgeven
↔VOOR DE BANKVERPLICHTINGDe bank moet betalen
DEZELFDE REKENINGJIJ +€2.500 · BANK +€2.500
Een banksaldo is al een schuld van de bank aan jou.
Bij krediet kan de bank zo’n nieuwe schuld boeken. Tegelijk ontstaat een even grote lening.
Waar haalt de bank jouw hypotheek vandaan?
Eén kredietbesluit schrijft twee nieuwe, even grote regels.
03
Nieuw bankgeld
Waar haalt de bank jouw hypotheek vandaan?
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Maar een schuldregel kan groter worden. Er hoeft dus niet altijd eerst een stapel bestaande euro’s naar jouw rekening te verhuizen.
Een hypotheek laat zien hoe de bank tegelijkertijd een nieuwe vordering én een nieuw saldo boekt.Kies één antwoordKlik op A, B of C. Je mag altijd opnieuw kiezen.
Een hypotheek van €300.000 komt…
Klik het mechanisme door
De bank hoeft niet eerst één bestaande pot van €300.000 naar jou te verschuiven. Bij goedkeuring schrijft zij twee nieuwe, even grote regels in haar administratie.
De bank krijgt een bezit
Jouw belofte om €300.000 terug te betalen heeft waarde voor de bank. Die hypotheekvordering komt bij haar bezittingen.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
Woning€ 350.000
Eigen geld€ 50.000
Hypotheek€ 300.000
BANK
ACTIVA
Hypotheek € 0
PASSIVA
Deposito klant € 0
Balans € 0
JOUW POSITIE
Banksaldo +€ 0
Hypotheekschuld +€ 0
NIEUW KREDIET+ LENING · + DEPOSITO
De boeking kan in één moment ontstaan. Het risico blijft daarna jaren bestaan.
Daarom moet iedere lening door vier poorten: terugbetaling, kapitaal, liquiditeit en rendement.
Geld maken is makkelijk. Een goede lening maken niet.
Volg het kredietdossier door de echte grenzen van een bank.
04
De grenzen van banken
Geld maken is makkelijk. Een goede lening maken niet.
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Dat boekhoudkundige vermogen zegt nog niets over de kwaliteit van de lening of over wat er gebeurt wanneer het geld de bank verlaat.
Daarom verschuiven we van één boeking naar de hele bank: risico, kapitaal, liquiditeit en rendement.Klik het mechanisme door
Een bank kan een deposito boeken, maar daarmee verdwijnt het economische risico niet. Zij moet verliezen kunnen dragen én betalingen naar andere banken kunnen financieren.
De klant moet kunnen terugbetalen
Als een lening niet wordt terugbetaald, verliest de bank een bezit. Dat verlies gaat uiteindelijk ten koste van haar eigen vermogen.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
Volg één lening door de bank
Twee vragen over dezelfde bank
Zo’n dubbel lijstje heet de balans van de bank. De ene kant vertelt waar haar waarde zit; de andere kant vertelt wie aanspraak heeft op die waarde. De totalen moeten altijd gelijk zijn.
OFFICIËLE TERMActivabezittingen van de bank
↔OFFICIËLE TERMPassivaschulden en eigen vermogen
Bank A vóór er iets gebeurt
Waar zit de €1.000 mln?↔Voor wie is die €1.000 mln?
WAAR ZIT DE WAARDE?
Klanten moeten de bank terugbetalenOfficiële term: leningen€900 mln
Geld waarmee Bank A andere banken kan betalenLater noemen we dit centrale-bankreserves€100 mln
Samen €1000 mlnWIE HEEFT ER AANSPRAAK OP?
Rekeninghouders kunnen dit bedrag uitgevenOfficiële term: klantdeposito’s€920 mln
Wat overblijft voor de eigenaren van de bankDit vangt verliezen als eerste op: eigen vermogen€80 mln
Samen €1000 mln900 terug te ontvangen+100 betaalgeld= €1000 mlndezelfde bank920 voor rekeninghouders+80 voor eigenaren= €1000 mln
Waarom zijn de twee kanten gelijk?
Alles wat waarde heeft voor de bank is uiteindelijk van iemand: vooral van rekeninghouders en voor een kleiner deel van de eigenaren. Daarom beschrijven beide kanten dezelfde €1.000 mln, maar beantwoorden ze een andere vraag.
JOUW VOLGENDE STAP
Klik op de blauwe balk. De twee regels die veranderen lichten hierboven op en worden daarna hier samengevat.
VEREENVOUDIGD MODEL · Een echte bank heeft veel meer soorten bezittingen, schulden en regels.
DE LENING IS VERSTREKTDE KLANT BETAALT €100
Het nieuwe saldo blijft niet netjes binnen Bank A. De klant kan het direct uitgeven.
Zodra de ontvanger bij Bank B zit, wordt één klantbetaling óók een verplichting tussen banken.
Jij betaalt Lisa €100. Wat gebeurt er onder je scherm?
Dezelfde betaling beweegt door twee administraties en twee banken.
05
Volg een betaling
Jij betaalt Lisa €100. Wat gebeurt er onder je scherm?
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Die uitstroom wordt concreet zodra jij iemand betaalt die klant is bij een andere bank. Dan veranderen niet alleen twee klantsaldi.
We volgen één betaling van jouw rekening bij Bank A naar Lisa’s rekening bij Bank B. Daarna duiken we onder beide banken.Klik het mechanisme door
Jij en Lisa gebruiken geld van verschillende banken. Alleen jouw saldo verlagen en Lisa’s saldo verhogen is dus niet genoeg: Bank A komt €100 bij Bank B in het krijt te staan.
De opdracht
Jij vraagt Bank A om €100 aan Lisa te betalen. Bank A verlaagt jouw deposito.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
JIJ€2.500rekening bij Bank A
LISA€900rekening bij Bank B
KLANTADMINISTRATIEBank A − €100 deposito
betaalopdracht→
KLANTADMINISTRATIEBank B + €100 deposito
De gedeelde afrekenlaag
Reserves bij de centrale bank
Dit is een andere geldsoort dan jouw banksaldo.BANK Areserverekening€100BANK Breserverekening
NA VERREKENING€100 HEEN − €80 TERUG = €20
De meeste betalingen kunnen banken tegen elkaar wegstrepen.
Alleen het restant zakt naar een diepere geldlaag: reserves bij de centrale bank.
De laag onder het bankwezen.
We dalen af van bank-apps naar de gemeenschappelijke afrekenlaag.
06
De centrale bank
De laag onder het bankwezen.
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Als Bank A dat restant zou betalen met haar eigen bankgeld, zou Bank B afhankelijk blijven van een belofte van Bank A. De afrekening is dan niet echt neutraal.
Daarom hebben banken een gemeenschappelijke publieke afrekenlaag nodig: centrale-bankgeld binnen het Eurosysteem.Klik het mechanisme door
Banken vertrouwen niet simpelweg op elkaars zelfgemaakte bankgeld om definitief af te rekenen. Ze gebruiken rekeningen bij een gemeenschappelijke publieke instelling: de centrale bank.
Een gedeelde afrekenlaag
Commerciële banken kunnen reserves aanhouden bij hun centrale bank. Gewone huishoudens hebben zulke reserverekeningen niet.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
Eén betaling maakt de centrale bank zichtbaar
Bank A moet nog €20 aan Bank B betalen.
Na het verrekenen van duizenden klantbetalingen blijft dit bedrag over. Volg nu alleen dat restant.
REKENING BIJ DE CENTRALE BANKBank A€60 reserves
GEDEELDE ADMINISTRATIEEurosysteemECB + nationale centrale banken
REKENING BIJ DE CENTRALE BANKBank B€40 reserves
Nog te betalen€20
Waarom niet met geld van Bank A zelf?
Dan krijgt Bank B alleen een nieuwe belofte van Bank A. Voor een neutrale eindafrekening gebruiken beide banken daarom geld van dezelfde publieke uitgever.
ReservesCentraal-bankgeld op speciale rekeningen van commerciële banken. Gewone huishoudens hebben zo’n reserverekening niet.
Centrale bankDe publieke instelling die de gedeelde afrekening tussen banken verzorgt, tijdelijk reserves kan uitlenen en monetair beleid voert.
DE PUBLIEKE AFREKENLAAGRESERVES · FACILITEITEN · RENTE
De centrale bank bepaalt niet wat jij morgen koopt. Zij beïnvloedt eerst wat banken betalen of ontvangen wanneer zij geld voor één dag of een korte periode lenen en stallen.
Die ene prikkel reist vertraagd door banktarieven, lenen, sparen en bestedingen.
Eén knop, veel schakels en geen zekere uitkomst.
Volg de impuls, inclusief vertraging en menselijk gedrag.
07
Rente en causaliteit
Eén knop, veel schakels en geen zekere uitkomst.
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Maar zij kan huishoudens niet bevelen minder te kopen en banken niet dwingen elke hypotheekrente exact mee te laten bewegen.
Invloed loopt daarom via een keten van prijzen, keuzes en vertragingen. Die keten noemen economen monetaire transmissie.Klik het mechanisme door
Een hogere beleidsrente verandert eerst de prijs van geld tussen financiële partijen. Jouw hypotheek en de winkelprijzen zitten pas veel verderop in de keten.
Eerst reageren rentes tussen banken
Banken vergelijken wat het oplevert om reserves bij de centrale bank te stallen en wat het kost om voor een korte periode geld te lenen.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
ECB
DIRECT MECHANISME
De beleidsrente gaat omhoog
De ECB verandert de rente die zij op bepaalde tegoeden van banken vergoedt en de voorwaarden van haar leenfaciliteiten. Dat is de eerste, directe verandering.
Timing · vanaf het besluit. Illustratief, geen vaste kalender.DE RENTEKETENMINDER VRAAG KÁN PRIJSDRUK REMMEN
Rente beïnvloedt vooral de vraag. Zelfs die route is onzeker en vertraagd.
Energie, capaciteit, lonen en verwachtingen kunnen prijzen via andere routes bewegen.
Dezelfde inflatie kan verschillende oorzaken hebben.
We brengen alle krachten samen in één mini-economie.
08
Waarom stijgen prijzen?
Dezelfde inflatie kan verschillende oorzaken hebben.
Waarom dit hoofdstuk nu volgt
Maar prijsstijgingen kunnen óók beginnen bij energie, schaarste, lonen of verwachtingen. Dezelfde inflatie-uitkomst kan dus een andere oorzaak hebben.
We zetten al die krachten samen in één mini-economie en kijken naar de richting. We doen niet alsof we exact kunnen voorspellen.Klik het mechanisme door
Inflatie is niet één prijs die stijgt, maar een brede stijging van het gemiddelde prijsniveau. Achter hetzelfde percentage kunnen heel verschillende verhalen zitten.
Meer vraag dan de economie aankan
Als veel mensen extra willen kopen terwijl bedrijven nauwelijks meer kunnen produceren, ontstaat opwaartse prijsdruk.
Gebruik deze knoppen om het verhaal stap voor stap te volgen.
Eerst één belangrijk begrip
Wat betekent prijsdruk?
Prijsdruk betekent niet dat alle prijzen al stijgen. Het betekent dat omstandigheden verkopers eerder richting een prijsverhoging duwen.
MEER KLANTENdan producten
ofHOGERE KOSTENvoor de verkoper
→ meer reden om prijzen te verhogenDat noemen economen opwaartse prijsdruk. Het beschrijft een richting, geen zekerheid: concurrentie, winstmarges en extra productie kunnen een prijsverhoging nog tegenhouden.
Probeer het zelf
Drie routes naar prijsveranderingen
Inflatie heeft niet één oorzaak. Klik op een situatie en volg wat er precies verandert.
Van één prijs naar inflatie
Brood dat duurder wordt is nog niet automatisch inflatie. Inflatie betekent dat het gemiddelde prijsniveau van een breed pakket goederen en diensten stijgt. Sommige prijzen kunnen ondertussen dalen.
Prijsniveau100 → 105 → 107
Inflatie5% → 1,9%
Zijn de prijzen in het derde jaar weer lager?
Aha
Vraag eerst: welke prijs veranderde, waarom, en kon de productie meegroeien? Pas daarna kun je iets zinnigs zeggen over inflatie.
Het complete systeem
Dit is
De Geldmachine.
HUISHOUDENS↕
BEDRIJVEN↕
BANKEN↕
FINANCIËLE MARKTEN↕
OVERHEID↕
CENTRALE BANK
bankgeldkredietreservesbetalingen
Je begon met €50. Nu kun je volgen hoe bankgeld ontstaat, hoe banken elkaar betalen, waarom centrale-bankreserves bestaan en hoe rente uiteindelijk de economie kan beïnvloeden.
De Machine · toekomstige sandbox